Sunʼiy intellekt Vikipediyani qanday yoʻq qilishi mumkin
Butunjahon ensiklopediyasi muharrirlari sunʼiy intellektga qarshi kurashmoqda, ammo hozircha magʻlub boʻlmoqda
2018 yilda Google Vikipediya uslubida maqolalar yaratadigan sunʼiy intellektni oʻqitishni boshladi. 2024 yil avgustiga kelib, ingliz tilidagi versiyada yangi materiallarning qariyb 5 foizida sunʼiy intellekt yozgan sezilarli parchalar bor edi. Muharrirlar bunga xos belgilarni payqashdi: tirelardan haddan tashqari koʻp foydalanish, shakldor qoʻshtirnoqlar va «Mana, Vikipediya uchun maqolangiz» kabi prompt qoldiqlari.
Dastlab hamjamiyat sunʼiy intellektni nazorat qilishga urindi: «qishloq unumdor yerlari bilan mashhur» kabi umumiy jumlalar va soxta manbalarni oʻchirib tashladi. Ammo 2026 yil martiga kelib, mashina yaratgan kontent ensiklopediya tamoyillarini juda koʻp buzayotgani ayon boʻldi. Muharrirlar maqola yozishda katta til modellaridan foydalanishni taqiqladi, ularga faqat tarjima va tahrir qilishga ruxsat qoldirdi.
Avvalroq ekspertlar inson hissasining qisqarishi muharrirlar oʻrnini yanada koʻproq sunʼiy intellekt egallashiga olib kelishi mumkinligidan ogohlantirgandi. X ijtimoiy tarmogʻining foydalanuvchilaridan biri achinish bilan shunday yozdi: «Men sunʼiy intellekt idishlarni artib, yuvishini xohlayman, mening oʻrnimga maqola yozishini emas». Mualliflar odamlar oxir-oqibat mashinalarga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar rolida qolishidan xavotirda edi.
Hamjamiyat isteʼdodli mualliflarning «siqib chiqarilishi» xavfiga duch keldi. «Asosiy xavf — malakali muharrirlar, ayniqsa ekspertlar safining qisqarishi, — deb yozdi ishtirokchilardan biri. — Ularsiz sifatsiz, noaniq va toʻliq boʻlmagan maqolalar oqimini tuzatib boʻlmaydi». Mashina yaratgan ensiklopediya ruhsiz va kontekstdan mahrum boʻlib qolishi mumkin.
Google qidiruvga sunʼiy intellekt sharhlarini joriy qilganida, ular tez orada Vikipediyaning oʻzi kabi muhim boʻlib qoldi. Ammo ensiklopediya sunʼiy intellekt taʼsiri ostida qolsa, javoblarning ishonchliligini qanday tekshirish mumkin? Vikipediyaning bilim manbai sifatidagi nufuzi zarar koʻrishi mumkin.
Vikimedia jamgʻarmasining sobiq rahbari Ketrin Maher 2019 yilning oʻzidayoq shunday ogohlantirgandi: «Insonlarsiz sunʼiy intellekt tartibsizlik urugʻini sochishi mumkin». Uning taʼkidlashicha, texnologiya koʻpincha insonning oʻrnini bosa oladigan universal yechim sifatida taqdim etiladi. Biroq mashinalar ustidan nazorat hamon asosiy muammo boʻlib qolmoqda.
