Mamlakatlar AQSh va Xitoy oʻrtasida sunʼiy intellekt masalasida qanday muvozanat saqlamoqda
Vashington va Pekin oʻzaro raqobatlashuvchi texnologik birlashmalarni shakllantirmoqda, biroq boshqa davlatlar har ikki tomon bilan ham hamkorlik qilishga intilmoqda. Bu ularga investitsiyalarni jalb etish va turli sunʼiy intellekt texnologiyalaridan foydalanish imkonini beradi — ammo manevr maydoni asta-sekin toraymoqda.
AQSh va Xitoyning sunʼiy intellekt sohasidagi raqobati boshqa mamlakatlarga tobora kuchliroq taʼsir koʻrsatmoqda. Vashington ilgʻor chiplar, hisoblash quvvatlari va texnologik hamkorliklardan foydalanish imkoniyatini taklif qilmoqda. Pekin esa nisbatan arzonroq, ochiq manbali sunʼiy intellekt tizimlari hamda oʻz raqamli infratuzilmasini rivojlantirish imkoniyati bilan hamkorlarni jalb etmoqda.
Koʻplab davlatlar bir tomonning afzalliklaridan voz kechib, ikkinchisini tanlashga tayyor emas. Ular tanlash erkinligini saqlagan holda, Amerika va Xitoy texnologiyalarini uygʻunlashtirishga urinmoqda. Biroq Fortune va Associated Press materialida ekspertlar taʼkidlaganidek, raqobat keskinlashgani sari bunday strategiyaga amal qilish qiyinlashadi.
Qozogʻiston har ikki tomon bilan hamkorlik qilmoqda
Buning eng yaqqol misollaridan biri — Qozogʻiston. Iyun oyida sunʼiy intellekt vaziri Jaslan Madiyev Vashingtonga tashrif buyurdi. Oʻsha yerda Qozogʻiston texnologik taʼminot zanjirlarini mustahkamlashga qaratilgan Pax Silica tashabbusiga qoʻshildi. Oradan uch hafta oʻtib, u Shanxayga yoʻl oldi: Qozogʻiston Xitoy tashabbusi bilan tuzilgan Sunʼiy intellekt sohasidagi hamkorlik boʻyicha Butunjahon tashkilotining asoschilaridan biriga aylandi.
Hamkorliklarning har biri oʻz afzalliklariga ega. Pax Silicaʼda ishtirok etish yuqori texnologiyali ishlab chiqarishni rivojlantirish va investitsiyalarni jalb etish imkoniyatlarini ochadi. Xitoy tashabbusi bilan hamkorlik esa xalqaro qoidalar va sunʼiy intellekt standartlarini muhokama qilishda qatnashish imkonini beradi.
Qozogʻistonning oʻzi hamkorlar uchun hayotiy muhim minerallar zaxiralari va maʼlumotlar markazlari uchun arzon elektr energiyasi bilan qiziq. Materialda Nvidia ishtirokidagi, qiymati 10 mlrd dollargacha boʻlgan «maʼlumotlar markazlari vodiysi»ni yaratish haqidagi investitsiya kelishuvi haqida soʻz boradi. Shu bilan birga, mahalliy hokimiyat maʼlumotlariga koʻra, Xitoyning mamlakatga toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalari 2025 yilda rekord darajadagi 2,8 mlrd dollarga yetgan.
Vashington tanlov qilishni talab qilmoqda, Pekin esa hamkorlarni jalb etmoqda
AQSh raqobatlashuvchi tashabbuslarda bir vaqtning oʻzida ishtirok etish oson boʻlmasligini anglatmoqda. Davlat departamenti Pax Silicaʼning ishonchli hamkori maqomi sunʼiy intellektni rivojlantirish boʻyicha raqobatchi qarashlarni ilgari surayotgan loyihalarda sezilarli ishtirok etish bilan mos kelmasligini bildirdi.
Xitoy esa, aksincha, oʻz birlashmasining ochiqligini taʼkidlamoqda va texnologiyalar bir necha davlat qoʻlida toʻplanishiga qarshi chiqmoqda. Brukings instituti tadqiqotchisi Kayl Chan fikricha, bu farq tomonlarning mavqei bilan izohlanadi: AQSh allaqachon kuchli ittifoqchilar tarmogʻiga ega, Pekin esa muqobil koalitsiyaga davlatlarni jalb etishi kerak.
Bu hozircha yakuniy tanlovni qilmagan mamlakatlarning ahamiyatini oshirmoqda. Ularning resurslari, bozorlari va texnologik loyihalarda ishtirok etishga tayyorligi raqobat predmetiga aylanmoqda.
Indoneziya, Singapur va Saudiya Arabistoni muvozanat izlamoqda
Nikel va mis zaxiralariga ega Indoneziya allaqachon Xitoy tashkilotiga qoʻshilgan, biroq har ikki davlat bilan hamkorlikdan foyda olishni koʻzlamoqda. Mamlakat vakillari turli tashabbuslarda ishtirok etish eng maqbul yechimlarni tanlash imkonini berishi kerak, deb hisoblaydi.
Singapurda ham shunga oʻxshash yondashuv kuzatilmoqda. Amerika sunʼiy intellekt kompaniyalari u yerdagi faoliyatini kengaytirmoqda — jumladan, Anthropic Osiyodagi yangi ofisini ochmoqda. Shu bilan birga, Singapur hukumati Xitoy birlashmasiga qoʻshilish imkoniyatini koʻrib chiqmoqda.
Saudiya Arabistoni ham ikki tomon texnologiyalarini uygʻunlashtirmoqda. Humain kompaniyasi Xitoyning ochiq modeliga asoslangan platformani taqdim etdi, qirollik esa ayni paytda hisoblash infratuzilmasini kengaytirish boʻyicha Nvidia bilan kelishuv tuzdi.
Yaponiya ilgʻor yarimoʻtkazgichlar va xavfsizlik masalalarida AQSh bilan yaqindan hamkorlik qiladi. Biroq professor Takahiro Tsutiyaning fikricha, bu xavfi past boʻlgan vazifalarda nisbatan arzon Xitoy modellaridan foydalanishdan voz kechishni anglatmaydi. Fransiya esa Mistral ishlab chiquvchisi orqali oʻz mavqeini mustahkamlashga urinmoqda.
Asosiy masala — texnologik mustaqillik
Koʻplab davlatlar uchun hamkor tanlash xorijiy texnologiyalarga qaramlik masalasi bilan bogʻliq. Hatto yirik iqtisodiyotlar ham har doim ilgʻor darajadagi oʻz sunʼiy intellekt modellariga va yetarli hisoblash resurslariga ega emas. Ulardan foydalanish Vashington va Pekindagi siyosiy qarorlarga bogʻliq boʻlishi mumkin.
Xitoy Amerika taʼminotchilariga qaramlikni kamaytirish usullaridan birini — ochiq modellar va mahalliy loyihalarni moliyalashtirishni taklif qilmoqda. AidData tadqiqot laboratoriyasi maʼlumotlariga koʻra, Xitoy davlat tuzilmalari kamida 77 ta past va oʻrta daromadli mamlakatda sunʼiy intellekt bilan bogʻliq loyihalarga grantlar va kreditlar ajratgan.
Shu sababli koʻplab hukumatlar hamkorlikning bir nechta variantini saqlab qolishga intilmoqda. Ularning vazifasi zarur texnologiyalar va investitsiyalarni qoʻlga kiritish bilan birga, oʻz imkoniyatlarini ham rivojlantirishdan iborat. Ammo AQSh va Xitoy hamkorlarni oʻz tomonidagilar va begonalarga qanchalik qatʼiy ajratsa, bu muvozanatni saqlash shunchalik qiyinlashadi.
