«Muqarrar distopiya yoʻq»: Janett Uinterson sunʼiy intellekt va insoniyat kelajagi haqida
Yozuvchining fikricha, sunʼiy intellekt oqibatlari texnologiyaning oʻziga emas, siyosiy va iqtisodiy qarorlarga bogʻliq
Britaniyalik yozuvchi Janett Uinterson sunʼiy intellektning rivojlanishi insoniyatni ishsizlik, tengsizlik va texnologik monopoliyalar hukmronligiga mahkum etmaydi, deb hisoblaydi. U The Guardian nashriga bergan intervyusida hozirgi davrni jamiyat tuzilishini oʻzgartirish imkoniyati deb atadi — buning uchun odamlar yangi texnologiyalardan qanday foydalanishni ongli ravishda tanlashi kerak.
Uinterson bu mavzuga anchadan beri murojaat qilib keladi. The Stone Gods romanida u iqlim halokatidan keyingi odamlar va robotlar dunyosini tasvirlagan, 12 Bytes esselar toʻplamida esa sunʼiy intellektning inson hayotiga taʼsirini koʻrib chiqqan. Endi yozuvchini, avvalo, avtomatlashtirish keng tarqalar ekan, odamlar oʻzida qaysi qobiliyatlar va qarorlarni saqlab qolishi qiziqtirmoqda.
Uning fikricha, yuz berayotgan oʻzgarishlar koʻlami sanoat inqilobiga teng. Biroq texnik taraqqiyotning oʻzi uning afzalliklaridan koʻpchilik foydalanishiga kafolat bermaydi. Uinterson boylik oʻsishi hokimiyatning jamlanishi va jamiyatning katta qismi ahvolining yomonlashuvi bilan birga kechgan vaziyat takrorlanishidan xavotirda.
Shu bilan birga, u boshqa bir ssenariyni ham koʻrmoqda. Sunʼiy intellekt transport, kommunal xizmatlar va mehnatni tashkil etishni yaxshilashga yordam berib, odamlarning vaqtini boʻshatib berishi mumkin. Yozuvchining fikricha, masala bu imkoniyatlar hayot sifatini oshirish vositasiga aylanadimi yoki faqat xarajatlarni qisqartirish quroli boʻlib qoladimi, degan savolda.
Ish oʻrinlarining yoʻqolishi haqidagi xavotirlarni Uinterson, avvalo, siyosiy va iqtisodiy qarorlar bilan bogʻlaydi. U texnologiyalar ish yuklamasini boshqacha taqsimlash imkonini berayotgan bir paytda ham uzluksiz bandlik inson hayotining asosiy mazmuni boʻlib qolishi shart, degan qarashni tanqid qiladi.
Yozuvchi sunʼiy intellektning monopoliyalashuvida ham alohida xavf koʻradi. Agar tizimlar ustidan nazorat oz sonli kompaniyalar qoʻlida jamlansa, jamiyat ularning manfaatlari va kelajak haqidagi tasavvurlariga qaram boʻlib qolishi mumkin. Shu bois, uning fikricha, texnologiyalarni muhokama qilishga sohaning oʻzidan tashqaridagi odamlar ham jalb etilishi kerak.
Uinterson taʼlimga katta ahamiyat beradi. U mustaqil fikrlash, ijodkorlik, savol berish va oʻz nuqtayi nazarini asoslash qobiliyatlarini rivojlantirish tarafdori. Bunday yondashuvda gumanitar fanlar, sanʼat, matematika va tabiiy fanlar bir-birini toʻldiradi.
Shu bilan birga, yozuvchi universitetlarning mavjud tizimini shunchaki saqlab qolishni taklif qilmaydi. Uning fikricha, taʼlim oʻz maqsadlarini aniqroq belgilashi zarur: insonni muayyan kasbga tayyorlash, shaxsiy rivojlanishiga koʻmaklashish va unga yashashi kerak boʻladigan dunyoni tushunishni oʻrgatish.
Uinterson sanʼatkorlar va jamoat ziyolilarini ham kelajak haqidagi muhokamalarga faolroq jalb etishni taklif qiladi. Uning fikricha, texnologik qarorlar kundalik hayotni tobora koʻproq belgilab borayotgan vaziyatda ularning muqobil imkoniyatlarni tasavvur qila olishi muhim.
Yozuvchi noxush yakun ehtimolini tan oladi. Ammo uni oldindan hal boʻlgan natija deb qabul qilish xato, deb hisoblaydi: sunʼiy intellekt mavjud boʻlgan kelajak baribir inson tanlovining natijasi boʻlib qoladi va odamlar buning uchun javob berishiga toʻgʻri keladi.
